Trong lúc phần lớn ngành công nghiệp tai nghe cao cấp xoay quanh cuộc đua driver dynamic hay nhiều công nghệ mới mẻ khác, Stax vẫn kiên định với một con đường gần như độc hành: công nghệ tĩnh điện. Không phải ngẫu nhiên mà giới audiophile lâu năm coi Stax là chuẩn mực tham chiếu, nhất là khi cái tên này gắn liền với cách tiếp cận âm thanh khác biệt ngay từ gốc rễ vật lý, thay vì chỉ khác biệt về thương hiệu.

Từ một xưởng ghi âm nhỏ đến khái niệm "Earspeaker"

Ít ai biết Stax không khởi đầu như một hãng tai nghe. Năm 1938, kỹ sư Naotake Hayashi lập xưởng Showa Ko-On, chuyên ghi âm và làm bản gốc thu âm cho điện ảnh. Chính công việc ghi âm chuyên sâu ấy đưa Hayashi đến gần với nguyên lý tĩnh điện: micro condenser tần số cao ra đời năm 1950, cần đĩa than tĩnh điện CP-20 năm 1952. Đó là những bước đệm kỹ thuật, chứ chưa phải sản phẩm định danh thương hiệu.

Phải đến năm 1959, sau gần hai mươi năm tích lũy, Stax mới hoàn thiện được nguyên mẫu tai nghe tĩnh điện đầu tiên trên thế giới và thương mại hóa nó vào năm 1960 dưới tên SR-1. Cùng thời điểm, hãng đặt ra một thuật ngữ riêng Earspeaker như một cách phân định rạch ròi: đây không phải "headphone" tái tạo âm bằng màng loa rung cơ học thông thường, mà là đôi loa thu nhỏ đặt sát tai, vận hành theo nguyên lý hoàn toàn khác. Năm 1964, công nghệ này còn được mở rộng sang cả loa, cho thấy Stax theo đuổi tĩnh điện như một triết lý âm thanh toàn diện, không chỉ gói gọn trong tai nghe.

Một chi tiết đáng chú ý mà giới sưu tầm vẫn nhắc đến: vào thập niên 1990, Stax từng thử nghiệm mẫu SR-Ω (SR-Omega) với điện cực lưới kim loại tròn khổ lớn - một ý tưởng đúng về nguyên lý nhưng vượt quá giới hạn công nghệ sản xuất thời điểm đó, khiến sản phẩm quá dễ cộng hưởng và biến dạng âm. Chỉ vài cặp SR-Ω từng được chế tác thủ công. Bài toán bỏ ngỏ đó, hơn hai mươi năm sau, mới tìm được lời giải trọn vẹn ở thế hệ điện cực MLER hiện tại.

Bài toán vật lý phía sau chất âm mê hoặc

Về bản chất, driver tĩnh điện của Stax không có cuộn dây, không có nam châm, không có màng loa dao động theo kiểu piston như driver động. Một màng phim polymer dày chỉ vài micromet được căng cố định giữa hai điện cực, duy trì ở điện áp phân cực không đổi - chuẩn phổ biến trên dòng cao cấp là Pro Bias 580V DC. Khi tín hiệu âm thanh biến thiên được nạp vào hai điện cực, lực tĩnh điện tác động đồng đều lên toàn bộ bề mặt màng, khiến nó dao động gần như tức thời và tuyến tính trên cả dải tần.\

Đây chính là lý do vì sao tai nghe tĩnh điện thường được mô tả bằng những từ như "sáng", "trong trẻo", "giàu chi tiết": quán tính màng loa gần như triệt tiêu, nên tốc độ phản ứng tức thời với tín hiệu đạt mức mà driver cơ học khó theo kịp. Đổi lại, hệ thống đòi hỏi bộ khuếch đại chuyên dụng có khả năng cấp điện áp cao, thay vì công suất dòng như ampli tai nghe thông thường.

Công nghệ điện cực của Stax cũng không đứng yên qua các thế hệ. MLER (Multi-Layer Electrode) thế hệ đầu xuất hiện cùng SR-009 năm 2011 - mẫu tai nghe từng được xem là chuẩn tham chiếu của cả phân khúc trong nhiều năm. Đến 2018, SR-009S nâng cấp lên MLER2 với lớp mạ vàng nhằm giảm điện trở bề mặt và kiểm soát cộng hưởng tốt hơn. Thế hệ mới nhất, MLER-3, dùng cấu trúc bốn lớp liên kết bằng công nghệ khuếch tán nhiệt ở cấp độ nguyên tử. Về bản chất, đây là lời giải kỹ thuật cho chính bài toán mà SR-Ω từng đặt ra ba mươi năm trước.

Điều làm nên sự khác biệt của Stax không nằm ở một tính năng đơn lẻ, mà ở tính nhất quán xuyên suốt: từ mẫu nhập môn đến flagship, cùng một nguyên lý vật lý, cùng một chuẩn điện áp phân cực, cùng một triết lý âm thanh "phân tích, trung thực, không tô vẽ". Trong một thị trường mà nhiều thương hiệu chạy theo xu hướng đổi mới liên tục, việc Stax dành hơn hai mươi năm chỉ để hoàn thiện một ý tưởng từ thập niên 1990 nói lên khá nhiều về cách hãng định nghĩa sự tiến bộ: không phải thay đổi vì thay đổi, mà là giải cho xong một bài toán đã đặt ra từ lâu.

Sản phẩm nổi bật

Danh mục Earspeaker của Stax chia theo hai dòng thiết kế song song: dòng Lambda thân chữ nhật ra đời từ năm 1979, nay là SR-L500MK2 và SR-L700MK2; dòng thân tròn kế thừa trực tiếp từ SR-1 nguyên bản, gồm cả SR-009S, SR-007S lẫn các mẫu mới hơn. Dù khác kiểu dáng, mọi mẫu tai nghe Stax phát triển đều dùng chung chuẩn phân cực Pro Bias riêng của hãng và bắt buộc phối cùng Driver Unit chính hãng, tạo nên một hệ sinh thái khép kín nhằm đảm bảo chất lượng trải nghiệm nghe của người dùng luôn tốt nhất có thể.

Trong đó, sáu sản phẩm đáng chú ý nhất gồm:

Stax đang được phân phối chính thức tại Việt Nam thông qua nhà phân phối Audio Choice. Độc giả có thể trải nghiệm trực tiếp sản phẩm tại 3K Shop.

Nên xem